Published on: Thursday, November 27, 2025

Swiftda variables, constants va literallar

Authors

Name
ShoxruxC
@iOSdasturchi

1. O'zgaruvchilar (Variables)

Dasturlashda o'zgaruvchi — bu ma'lumotni saqlash uchun ishlatiladigan konteyner (xotira joyi). Masalan:

Swift•

O'zgaruvchi yaratish

var num = 10
print(num)

Bu yerda num — qiymati 10 bo'lgan o'zgaruvchi.

Swiftda o'zgaruvchilarni e'lon qilish

Swiftda o'zgaruvchi e'lon qilish uchun var kalit so'zidan foydalanamiz. Masalan:

var siteName: String
var id: Int

Bu yerda:

siteName — String turidagi o'zgaruvchi. Faqat matn saqlaydi.
id — Int turidagi o'zgaruvchi. Faqat butun son saqlaydi.

Swiftda bir marta tur e'lon qilingan o'zgaruvchining turini o'zgartirib bo'lmaydi.

O'zgaruvchilarga qiymat berish

O'zgaruvchiga qiymat berish uchun = operatoridan foydalanamiz.

Swift•

O'zgaruvchiga qiymat berish

var siteName: String
siteName = "SwiftUI.uz"

print(siteName)

O'zgaruvchini turini ko'rsatmasdan ham e'lon qilish mumkin:

Swift•

Avtomatik tur aniqlash

var siteName = "SwiftUI.uz"
print(siteName)

Kompilyator siteName matn ekanini avtomatik aniqlaydi.

O'zgaruvchi qiymatini o'zgartirish

O'zgaruvchilar qiymati keyin o'zgartirilishi mumkin:

Swift•

Qiymatni o'zgartirish

var siteName = "SwiftUI.uz"

// yangi qiymat berilyapti
siteName = "apple.com"
print(siteName)

O'zgaruvchilarini nomlash qoidalari

Nom harf yoki pastki chiziq _ bilan boshlanishi mumkin:

var a = "hello"
var _a = "hello"

Raqam bilan boshlanishi mumkin emas:

var 1a = "hello" // xato

Swift katta-kichik harflarni farqlaydi:

Swift•

Katta-kichik harflar

var A = 5
var a = 55
print(A)
print(a)

var, String, class kabi Swift kalit so'zlaridan nom sifatida foydalanmang.

O'zgaruvchilarga mazmunli nom bering: numberOfApples Ko'p so'zli nomlarda camelCase ishlatiladi: myVariable, addTwoNums

2. Konstantalar (Constants)

Konstanta — qiymati o'zgarmaydigan maxsus o'zgaruvchi. Masalan:

Swift•

Konstanta yaratish

let a = 5
print(a)

a ga bir marta qiymat berilgandan keyin uni o'zgartirib bo'lmaydi.

Konstantani e'lon qilish

Swiftda konstanta let orqali e'lon qilinadi:

let x = 5
x = 10   // Xato: cannot assign to value: 'x' is a 'let' constant

Konstantaga qayta qiymat berish xatolikka olib keladi.

Tavsiyalar:

Agar qiymat dastur davomida o'zgarmasa, let ishlatish eng to'g'ri yo'l.
Nomlash qoidalari o'zgaruvchilar bilan bir xil.

3. Literallar

Literal — bu dasturda aniq ko'rsatilgan qiymat. Masalan:

"Hello, World!", 12, 23.0, "C"

Literal ko'pincha o'zgaruvchi yoki konstanta qiymatini belgilashda ishlatiladi:

Swift•

Literal misoli

let siteName = "Apple.com"
print(siteName)

Bu yerda siteName — konstanta, "Apple.com" — literal.

Integer literallar

Butun sonli literallar quyidagi turlarga bo'linadi:

Tur	Misol	Izoh
Decimal	5, 10, -68	Oddiy sonlar
Binary	0b101, 0b11	`0b` bilan boshlanadi
Octal	0o13	`0o` bilan boshlanadi
Hexadecimal	0x13	`0x` bilan boshlanadi

Swift•

Integer literallar

let decimal = 42
let binary = 0b101010    // 42 binary ko'rinishda
let octal = 0o52         // 42 octal ko'rinishda
let hex = 0x2A           // 42 hexadecimal ko'rinishda

print("Decimal:", decimal)
print("Binary:", binary)
print("Octal:", octal)
print("Hex:", hex)

Floating-point literallar

Kasrli sonlar uchun ishlatiladi:

Swift•

Floating-point literal

let piValue: Float = 3.14
print(piValue)

Bu yerda 3.14 — floating-point literal.

Boolean literallar

Faqat ikki xil qiymatga ega: true va false.

Swift•

Boolean literal

let pass: Bool = true
let fail: Bool = false

print("Pass:", pass)
print("Fail:", fail)

String va character literallar

Character — bitta Unicode belgi:

Swift•

Character literal

let belgi: Character = "S"
print(belgi)

String — bir nechta belgilar ketma-ketligi:

Swift•

String literal

let matn: String = "Swift is fun"
print(matn)

📚 Masalalarni qanday yechish kerak?

✅ Namuna: 1-masala yechimi

Masala: 10 qiymatiga ega bo'lgan son qaytaring.

Bosqichma-bosqich yechim:

1-qadam: Masalani tushunish

Bizdan var yordamida o'zgaruvchi yaratish va 10 qiymatini qaytarish so'ralyapti.

2-qadam: Starter kodni ko'rish

func solve() -> Int {
    // var yordamida o'zgaruvchi yarating
    // va 10 qiymatini qaytaring
    return 0
}

3-qadam: O'zgaruvchi yaratish

var kalit so'zi bilan o'zgaruvchi yaratamiz va unga 10 qiymat beramiz:

var num = 10

4-qadam: To'liq yechim

Swift•

1-masala yechimi

func solve() -> Int {
  var num = 10
  return num
}

// Tekshirish
print(solve())

Natija: 10 ✅

Izoh:

var num = 10 — o'zgaruvchi yaratdik va qiymat berdik
return num — o'zgaruvchi qiymatini qaytardik

Siz return 10 deb ham yozishingiz mumkin, lekin o'zgaruvchi yaratib qaytarish yaxshiroq amaliyot.

Xulosa

var — o'zgaruvchan qiymat uchun
let — o'zgarmas konstanta uchun
Literal — aniq ko'rsatilgan qiymat (10, "matn", true, 3.14)
O'zgaruvchi nomi harf yoki _ bilan boshlanadi
Swift katta-kichik harflarni farqlaydi

Keyingi mavzuda Data Types ni o'rganamiz.